ในประเทศไทย ช่อดอกกัญชาเป็น “สมุนไพรควบคุม” ตามกฎหมายการแพทย์แผนไทย ส่วนสารสกัดจากกัญชาและกัญชงที่มี THC เกิน 0.2% เป็น “ยาเสพติดให้โทษประเภท 5” ตามกฎหมายยาเสพติด ทั้งสองกลุ่มมีใบอนุญาตแยกกัน และมีกฎแยกกันว่าใครถือใบอนุญาตได้ บทลงโทษก็แยกกันด้วย หากคุณปลูก แปรรูป สั่งจ่าย หรือขาย ให้ดูค่า THC ในใบรับรองผลจากแล็บ ค่านี้บอกได้ว่าผลิตภัณฑ์ของคุณอยู่ภายใต้กฎหมายฉบับไหน
สองกลุ่มที่อยู่ภายใต้กฎหมายคนละฉบับ
กฎหมายไทยแบ่งผลิตภัณฑ์กัญชาตามชนิดของผลิตภัณฑ์และปริมาณ THC ที่มีอยู่ ทั้งนี้ THC (tetrahydrocannabinol) คือสารหลักในกัญชาที่ทำให้มึนเมา
| สมุนไพรควบคุม | ยาเสพติดให้โทษประเภท 5 | |
|---|---|---|
| ครอบคลุมอะไร | ช่อดอกกัญชา | สารสกัดจากกัญชาและกัญชงที่มี THC เกิน 0.2% |
| กฎหมายแม่บท | พระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 (ค.ศ. 1999) | ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564 (ค.ศ. 2021) |
| กฎหลักที่ใช้อยู่ตอนนี้ | ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 มีผลตั้งแต่ 26 มิถุนายน 2568 และกฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 มีผลตั้งแต่ 30 เมษายน 2569 | กฎกระทรวงว่าด้วยสารสกัดจากกัญชาหรือกัญชง พ.ศ. 2569 มีผลตั้งแต่ 26 เมษายน 2569 |
| ใครถือใบอนุญาตได้ | เกณฑ์ใบอนุญาตช่อดอกเข้มงวดขึ้นตั้งแต่เมษายน 2569 | เฉพาะนิติบุคคลไทยที่ไม่ใช่ “คนต่างด้าว” ตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 หน่วยงานของรัฐ และสภากาชาดไทย |
| การจ่ายให้ผู้ป่วย | จ่ายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 และจ่ายได้ในปริมาณสำหรับใช้ไม่เกิน 30 วัน | เฉพาะวัตถุประสงค์ที่กฎกระทรวงว่าด้วยสารสกัดอนุญาต |
| การโฆษณาและการขายออนไลน์ | ห้ามสำหรับช่อดอก | เป็นไปตามกฎหมายยาเสพติด ก่อนโปรโมตหรือขายสารสกัดใด ๆ ให้สอบถามหน่วยงานผู้ออกใบอนุญาตก่อน |
ถ้าต้องการแปลงปี พ.ศ. เป็น ค.ศ. ให้ลบ 543 เช่น พ.ศ. 2569 คือ ค.ศ. 2026
สิ่งที่ควรทำ: จดรายชื่อผลิตภัณฑ์กัญชาทุกตัวที่คุณเกี่ยวข้อง แล้วจัดแต่ละตัวลงในคอลัมน์ใดคอลัมน์หนึ่งของตารางนี้ คุณจะรู้ว่าผลิตภัณฑ์นั้นอยู่ภายใต้กฎหมายฉบับไหน และต้องใช้ใบอนุญาตแบบใด
พ.ร.บ.ยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 ฉบับเดิมเกี่ยวข้องอย่างไร
กัญชาเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 5 ตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 (ค.ศ. 1979) มาหลายสิบปี ต่อมาประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564 (ค.ศ. 2021) เข้ามาใช้แทน พ.ร.บ. ฉบับนั้น แต่ยังคงระบบแบ่งยาเสพติดเป็น 5 ประเภทตามหมายเลขไว้เหมือนเดิม
ในปี พ.ศ. 2565 ต้นกัญชาถูกถอดออกจากบัญชียาเสพติดประเภท 5 แต่สารสกัดที่มี THC เกิน 0.2% ยังอยู่ในบัญชี ต่อมาช่อดอกกลายเป็นสมุนไพรควบคุม อ่านความเป็นมาทั้งหมดได้ที่ กฎกัญชาของไทย พ.ศ. 2565 ถึง 2569
บทความเก่าและหน้าขายเมล็ดพันธุ์จำนวนมากยังอ้าง พ.ร.บ. ปี 2522 อยู่ ถ้าเจอโพสต์ที่เขียนว่า “กัญชาเป็นยาเสพติดประเภท 5” ให้ดูวันที่ของโพสต์ก่อนจะเชื่อ
เกณฑ์ 0.2% สำหรับสารสกัด
สารสกัดคือผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการดึงสารแคนนาบินอยด์ออกจากพืช เช่น น้ำมัน หากสารสกัดมี THC เกิน 0.2% โดยน้ำหนัก ผลิตภัณฑ์นั้นเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 5 การผลิต นำเข้า ส่งออก จำหน่าย หรือมีไว้ในครอบครอง ต้องมีใบอนุญาตตามประมวลกฎหมายยาเสพติด
บุคคลธรรมดาถือใบอนุญาตนี้ไม่ได้ ผู้ปลูกที่บ้านซึ่งทำน้ำมัน THC สูงเองจึงอาจกำลังครอบครองยาเสพติดให้โทษประเภท 5 โดยไม่มีใบอนุญาต ขณะนี้ยังไม่มีแหล่งข้อมูลที่เผยแพร่ออกมายืนยันว่าโรซิน (rosin) แฮช (hash) หรือน้ำมันทำเอง นับเป็น “สารสกัด” ตามกฎกระทรวงฉบับนี้หรือไม่
สารสกัดที่มี THC ไม่เกิน 0.2% เช่น น้ำมัน CBD จากกัญชงหลายชนิด อาจไม่เข้าข่ายยาเสพติดประเภท 5 แต่ข้อยกเว้นนี้มีเงื่อนไข จึงควรตรวจสอบเงื่อนไขก่อนนำเข้าหรือขาย นอกจากนี้อาจยังมีกฎผลิตภัณฑ์อื่นที่ต้องปฏิบัติตาม เช่น กฎด้านอาหาร เครื่องสำอาง หรือผลิตภัณฑ์สมุนไพร
สิ่งที่ควรทำ: ก่อนจะทำ เก็บ หรือขายสารเข้มข้น (concentrate) ใด ๆ ให้สอบถามหน่วยงานผู้ออกใบอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรว่าผลิตภัณฑ์นั้นนับเป็น “สารสกัด” หรือไม่ คำตอบนี้จะบอกว่าคุณต้องมีใบอนุญาตยาเสพติดประเภท 5 หรือเปล่า
ตัวเลข 1.0%: เส้นแบ่งกัญชง ไม่ใช่เส้นแบ่งยาเสพติด
คุณอาจเห็นตัวเลข “THC 1.0% ในพืชแห้ง” ด้วย ตัวเลขนี้เป็นส่วนหนึ่งของนิยามกัญชง และมาจากกฎเรื่องกัญชงฉบับก่อน ๆ ของไทย ซึ่งออกตอนที่กัญชงยังเป็นยาเสพติดประเภท 5 กฎนั้นกำหนดให้ใบและช่อดอกแห้งมี THC ได้ไม่เกิน 1.0% ของน้ำหนักแห้ง ตัวเลขนี้ใช้ตัดสินว่าพืชเป็นกัญชงหรือกัญชาที่มี THC สูง ไม่ได้ใช้ตัดสินว่าพืชนั้นเป็นยาเสพติดหรือไม่
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2565 ส่วนต่าง ๆ ของพืชไม่อยู่ในบัญชียาเสพติดประเภท 5 แล้ว ช่อดอกที่มี THC สูงจึงถูกควบคุมด้วยกฎสมุนไพรควบคุมแทน อ่านรายละเอียดเรื่องเส้นแบ่งกัญชงได้ที่ กัญชงกับกัญชาที่มี THC สูง
สรุปสั้น ๆ คือ 0.2% ใช้กับ สารสกัด และใช้ตัดสินว่าเป็นยาเสพติดหรือไม่ ส่วน 1.0% มาจากนิยามกัญชงสำหรับ วัตถุดิบพืชแห้ง และใช้แยกกัญชงออกจากกัญชา
ตรวจตัวอย่างกันอย่างไร
แล็บวัด THC เป็นร้อยละของน้ำหนักตัวอย่าง (% w/w) แล็บส่วนใหญ่ใช้วิธีโครมาโทกราฟีของเหลว (HPLC) ซึ่งวัด THC และ THCA แยกกัน THCA คือ THC ในรูปกรดที่พืชสดสร้างขึ้น และจะเปลี่ยนเป็น THC เมื่อโดนความร้อน
แล็บหลายแห่งรายงาน “THC รวม” (total THC) ด้วย ซึ่งคำนวณจาก THC + 0.877 × THCA ตัวเลขนี้สำคัญมากสำหรับสารสกัดดิบที่ยังไม่ผ่านความร้อน เพราะสารสกัดแบบนี้อาจมี THC ต่ำแต่มี THCA สูง เอกสารสรุปกฎที่เผยแพร่ออกมาใช้คำว่า “THC โดยน้ำหนัก” และกำหนดให้ตรวจ THC ทุกรุ่นการผลิต แต่ไม่ได้ระบุว่าหมายถึง THC อย่างเดียวหรือ THC รวม และไม่ได้ระบุวิธีตรวจ ให้ถามหน่วยงานผู้ออกใบอนุญาตว่ายอมรับตัวเลขแบบไหนและวิธีตรวจใด
ผลตรวจพืชแห้งรายงานบนฐานน้ำหนักแห้ง แล็บจึงต้องปรับค่าตามความชื้น ในหน้าฝนของไทย ช่อดอกอาจดูดความชื้นจากอากาศ ให้ถามแล็บว่ารายงานผลเป็นน้ำหนักแห้ง หรือรายงาน “ตามสภาพที่ได้รับ” (as received)
ผลตรวจทุกค่ามีค่าความไม่แน่นอนของการวัด เช่น 0.19% ± 0.03% ผลที่ต่ำกว่า 0.2% อยู่นิดเดียวอาจเกิน 0.2% เมื่อตรวจซ้ำ ให้เลือกแล็บที่ได้รับการรับรองตาม ISO/IEC 17025 ซึ่งเป็นมาตรฐานสากลของห้องปฏิบัติการทดสอบ และถามหน่วยงานผู้ออกใบอนุญาตว่ายอมรับแล็บใดบ้าง ถ้าต้องการรู้วิธีอ่านรายงานผล ดูได้ที่ วิธีอ่านใบรับรองผลการวิเคราะห์กัญชา
สิ่งที่ควรทำ: เก็บใบรับรองผลของสารสกัดทุกรุ่นการผลิตไว้ ใบรับรองต้องแสดง THC, THCA และ THC รวม พร้อมค่าความไม่แน่นอน ถ้าค่าสูงสุดของช่วงถึง 0.2% ให้ถือไว้ก่อนว่ารุ่นการผลิตนั้นเป็นยาเสพติดประเภท 5 จนกว่าเจ้าหน้าที่จะยืนยันเป็นอย่างอื่น
ทำไมเส้นแบ่งนี้จึงสำคัญ
โทษตามมาตรา 78 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 คือจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ มาตรานี้ใช้กับการขาย ส่งออก แปรรูป หรือวิจัยสมุนไพรควบคุมโดยไม่มีใบอนุญาต แต่ไม่ครอบคลุมสารสกัด ความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดประเภท 5 อยู่ภายใต้ประมวลกฎหมายยาเสพติด ซึ่งมีบทลงโทษของตัวเองแยกต่างหาก
ใบอนุญาตสารสกัดที่ออกตามกฎเดิมใช้ได้ถึง 31 ธันวาคม 2569 เท่านั้น ส่วนร่างพระราชบัญญัติควบคุมกัญชา พ.ศ. … ยังไม่เป็นกฎหมาย คณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างนี้เมื่อ 22 กันยายน 2569 และส่งต่อให้สภาผู้แทนราษฎรแล้ว กฎกระทรวง 2 ฉบับที่ออกเมื่อเมษายน 2569 รวมถึงเงื่อนไข 4 ข้อของใบอนุญาตช่อดอก มีคำอธิบายอยู่ใน กฎกระทรวง 2 ฉบับของไทย พ.ศ. 2569
สิ่งที่คุณทำได้ภายในสัปดาห์นี้
- ระบุว่าผลิตภัณฑ์แต่ละตัวเป็นช่อดอก วัตถุดิบพืช หรือสารสกัด คุณจะรู้ว่าต้องใช้กฎสมุนไพรควบคุมหรือกฎหมายยาเสพติด
- ขอใบรับรองผลแล็บของสารสกัดทุกรุ่นการผลิต ให้แสดง THC, THCA, THC รวม และค่าความไม่แน่นอน คุณจะรู้ว่ารุ่นการผลิตนั้นอยู่ฝั่งไหนของเส้น 0.2%
- ถามแล็บว่าวิธีตรวจของแล็บตรงกับที่หน่วยงานผู้ออกใบอนุญาตกำหนดหรือไม่ ถ้าผลตรวจออกมาในรูปแบบที่ไม่ตรง เจ้าหน้าที่อาจไม่ยอมรับเมื่อมาตรวจ
- ถ้ามีผู้ถือหุ้นต่างชาติและเกี่ยวข้องกับสารสกัด ให้ทนายความไทยตรวจทะเบียนผู้ถือหุ้นเทียบกับพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว ก่อน 31 ธันวาคม 2569 คุณจะรู้ว่ายังถือใบอนุญาตต่อได้หรือไม่
- สำหรับช่อดอก ตรวจให้แน่ใจว่าการขายทุกครั้งมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 ที่ตรงกัน เจ้าหน้าที่ตรวจข้อนี้เป็นข้อแรก
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย โปรดตรวจสอบตัวบทภาษาไทยในราชกิจจานุเบกษา ซึ่งเป็นช่องทางทางการที่ใช้ประกาศกฎหมาย
ถ้าผลตรวจ THC ของคุณเคยถูกตั้งข้อสงสัย หรือคุณเคยถามหน่วยงานว่าผลิตภัณฑ์ใดนับเป็นสารสกัดหรือไม่ เชิญโพสต์คำตอบที่ได้รับไว้ใต้หัวข้อนี้ จะตั้งคำถามก็ได้เช่นกัน
เอกสารอ้างอิง
- พระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 (ค.ศ. 1999)
- ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564 (ค.ศ. 2021)
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 (ค.ศ. 2025)
- กฎกระทรวงว่าด้วยสารสกัดจากกัญชาหรือกัญชง (ยาเสพติดให้โทษประเภท 5) พ.ศ. 2569 (ค.ศ. 2026)
- กฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 (ค.ศ. 2026)